blu-ray rip @ 23.976 fps https://subscene.com
Wiskunde is welbeschouwd zowel waar, alsook extreem mooi - Bertrand Russell
GEBASEERD OP FEITEN
Trinity College Cambridge, Engeland - 1920
Ik moet mezelf vormen...
...zoals ik niet eerder heb gedaan.
En ik probeer u te vormen...
...voor het idee van de bijzonderste persoon...
...in de hedendaagse wiskunde.
Ramanujan was 'n Indiër.
Het is altijd nogal lastig voor een Engelsman en 'n Indiër...
...om elkaar goed te begrijpen.
Ik heb meer aan hem te danken dan aan wie ook.
En m'n associatie met hem...
...is de bijzonderste tijd van m'n leven.
Madras, India
Hij was min of meer mijn ontdekking.
Ik vond hem niet uit.
Zoals andere grootheden vond hij zichzelf uit.
Het moeilijke voor mij is niet dat ik niet genoeg van 'm weet...
...maar dat ik te veel weet en voel.
Ik heb ook wiskundig onderzoek gedaan.
Zonder graad kun je niet werken.
Ik zal 'n aanbeveling schrijven. - Ik heb al aanbevelingen.
Ik heb werk nodig. Alstublieft.
Ik heb 'n vrouw. - Allemaal hetzelfde. Wegwezen, nu.
Ik ben verdoemd, zoals Galileo.
Hij is arm gestorven.
Je acht jezelf wel heel hoog.
Je lot ligt vast. Je doet er niks aan.
M'n vrouw slaapt bij haar moeder en ik bij jou...
...want Britten denken dat ik gek ben. - Net als Indiërs.
Waar heb je je graad gehaald? - Die heb ik niet.
Hoeveel graden heb je? - Niet één.
Wie kent dit? - Iedereen.
Britten en Indiërs sturen me door.
Ik geef je 'n baan.
Maar elke avond ga je me helpen om dit te begrijpen.
Een baan?
Zijn we 't eens? - Ja...
Welzeker. - Mooi.
Haal je vrouw, dan kunnen jullie samen zijn. En doe dit aan.
Volg mij.
Sir Francis, het verslag van vandaag.
En onze nieuwe klerk.
Narayana, hoe lang werk je voor mij?
Sinds de brug over de Godavari, waardoor ik nu 'Sir' moet zeggen.
Sir Francis... - Deze man lijkt wel van de straat.
Weg met hem. - Alstublieft.
Vergeef me m'n uiterlijk. Ik ben goed met getallen.
Ik lijk gewoon glas, maar ik beloof dat u snel 'n diamant ziet.
Als jouw boekhouden half zo opgepoetst is als je ego...
Moeder, hier is het.
Dit is het beste wat ik kan krijgen.
Het is 'n thuis.
Toe maar.
Waar is de keuken?
Die is binnen.
Van ons huwelijk.
Wees gerust. Ik slaap op de grond.
Dat ben ik gewend.
Ik moet nu weer terug naar m'n werk.
Waarom neem je niet de abacus?
Het gaat sneller uit het hoofd.
Indrukwekkend.
Als Sir Francis hier komt, doe dan alsof je 'm gebruikt.
Ik zie dat je aan jouw formules werkt.
Papier is kostbaar, hier.
Er is veel oud papier bij de haven.
Tot vanavond.
Ramanujan.
We gaan publiek zoeken met iemand...
...die dit echt begrijpt.
Ik heb iedereen in Madras al gehad.
Madras...
Wist je...
...dat Madras komt van Mandaraya?
Het rijk van de stommelingen.
Er is 'n hele wereld buiten Madras.
En Engeland.
Je komt maar niet thuis.
Ik maak m'n excuses, ik houd 'm hier.
Zo is 't wel genoeg, Ramanujan.
Het spijt me.
Je schijnt meer van getallen te houden dan van mensen.
Van sommige.
Geldt niet voor jou.
Misschien kunnen we opnieuw beginnen.
Ik ben Ramanujan.
En ik ben jouw vrouw.
Vooruit. Kijk maar. Toe maar.
Wat doet dit allemaal?
Het is als 'n schilderij, denk ik.
Stel 't je eens voor met...
...onzichtbare kleuren.
Wat heb je daar nu aan?
Niet veel, voor jou. Maar voor mij betekent 't alles.
Misschien is er iemand anders die...
...het ook kan begrijpen.
Voor hen is 't belangrijk.
Ken je ze?
Nee, nog niet.
Ik wil 't graag begrijpen.
Meer dan onzichtbare kleuren.
Wat zie je?
Zand.
Stel je voor dat we 't van zo dichtbij kunnen zien, dat we de korrels zien.
Elk deeltje.
Je kunt patronen zien in alles.
De kleur in het licht. De spiegeling in het water.
In de wiskunde...
...onthullen deze patronen zich in ongelooflijke vormen.
Het is echt prachtig.
Je moet in het bed slapen.
Moeder, ik heb 'n vriend aan m'n baas.
Hij gaat mensen zoeken...
...die m'n werk begrijpen, buiten Madras.
Buiten India. - Dat is 'n eer.
Wat klets je nou?
Moeder, hij ziet wat in mij.
Hij ziet je genoeg. Je bent er nooit.
Het is verboden de zeeën over te gaan.
Ramanujan?
Ramanujan, luister naar me.
Dit is te belangrijk om met jou te sterven. Het moet openbaar worden.
Jij bent als Indiër de meester hier, en de Britse onderdrukkers...
...moeten erkennen dat onze slimmeriken die van hen evenaren.
Ik kan 't niet.
Jij bent alleen in je eigen geest, en dat je hele leven al.
Nu krijgen anderen de kans jou te begrijpen. Denk je 's even in.
Ik doe niet anders dan me indenken.
Deze eerste twee brieven...
Baker.
Hobson.
En wie is dit?
Dat is Hardy, echt 'n mannetjesputter.
Helemaal in z'n eentje heeft hij het complete examensysteem omgezet.
Veranderde eeuwenoude gebruiken.
Hem moet je hebben. Trinity, hè?
Koningen, ministers-presidenten, Isaac Newton, Byron...
En nu misschien zelfs jij.
Bonje op het continent?
Dat komt eraan.
We hebben de Fransozen verslagen met rugby.
Ik bedoelde: in de Balkan.
De Balkan...
Deze heeft 'n grote reis afgelegd.
Is 't weer grappenmakerij?
'Mag ik mij voorstellen? Ik ben klerk bij 'n boekhoudafdeling.'
Wat nu weer? - Imponerend. Dit is veel moeite.
Een Hindoe-klerk...
...zegt dat hij negatieve waarden van de gammafunctie kan verklaren.
Littlewood? - Ongetwijfeld.
Weet je, Littlewood...
...dit jaar kreeg ik brieven van types die beweren...
...dat piramides kunnen voorspellen...
...wat Ouderen van Sion onthullen...
...en wat de cryptogrammen zeggen die Bacon heeft verwerkt...
...in de stukken van de zogeheten Shakespeare.
Maar de laatste, van 'n slecht opgeleide klerk in Madras...
...die m'n aannames over reeksen kritiseert, is het toppunt.
Ik had zulke kritiek zelf ook.
Dus je geeft 't toe. - Ik zei 't drie jaar geleden al.
Ik heb 't over die brief.
Echt briljant. Hoe kom je aan die stempels?
Ik vloog er bijna in. - Ik weet niet waar je 't over hebt.
Toe nou even.
Ik ben geen volslagen idioot.
Ik weet niet hoe ik jou moet overtuigen...
...maar waar je 't ook over hebt...
...ik heb er niks mee te maken.
Spelen maar.
U heeft de maaltijd overgeslagen.
Ik heb geen honger.
Er komt oorlog. Geen twijfel aan.
We worden geleid als domme schapen zonder ruggengraat.
Niemand neemt de moeite om 't te bediscussiëren. Het komt eraan.
Je bent zo paranoïde als Hardy.
Bij lange na niet, Bertie. Littlewood, heb je even?
Ja, uiteraard.
Integralen, oneindige reeksen...
God mag weten wat nog meer.
Pardon. Ik vergeet steeds dat je niet gelovig bent.
Als dit klopt, kun je 't heroverwegen.
Het klopt vast. Je kunt dat toch niet verzinnen?
Vleiend dat je dit aan mij toeschreef.
Dit zijn vreemde oneindige reeksen. - Heel gek. Ze zijn mij onbekend.
Het is bedrieglijk.
Zijn 't hypergeometrische reeksen?
De grote Littlewood snapt 't niet.
Hij is van Hobbs' niveau.
'Ik heb geen ervaring, en waardeer elk advies dat u mij kunt geven.'
'Hoogachtend, S. Ramanujan'.
Waar staat die S voor?
Vraag 't hem zelf maar.
Heb je 'm uitgenodigd? - Nou, nee.
Het is veel beter om 'm te laten wegrotten op kantoor in Madras.
O, Mr Ramanujan.
Er is 'n brief voor u uit Engeland gekomen, uit Cambridge.
Van 'n zekere G. H. Hardy.
Ik kwam vaak kijken naar de boten.
Ik vroeg me af hoe 't was om erop te zitten.
Ik ben eindelijk hier, en jij wilt overzee?
Dat is verboden voor ons.
Ik begrijp 't niet.
Als je gaat, wordt alles anders.
Het is niet Calcutta of Bombay. Niemand wil nog praten met ons.
Dan gaan we naar Calcutta of Bombay.
Ik hoef alleen maar met jou te praten.
Beloof je dat je me zo snel mogelijk laat komen?
Dan gaan we dat doen.
Weet je zeker dat je dit wilt?
Knip 't af.
Kijk nou naar je haar. Wat heb je gedaan?
Moeder, ik heb besloten om naar Engeland te gaan.
O ja? Heeft zij jou dat ingegeven?
Zodat jullie samen kunnen weglopen?
Het is allemaal haar schuld.
Ze wil jou alleen voor haarzelf.
Let op elkaar terwijl ik weg ben.
Vergeet nooit te bidden.
Vervuil je niet met hun voedsel...
...als je nog terug wilt komen.
Vergeet me niet.
Nooit.
Dat beloof ik.
Daar gaan we dan.
Tienduizend kilometer, zie je 't voor je?
Ik ken grotere getallen.
Laat 't uw dag niet verpesten. Het betekent vast niet oorlog.
Ben jij toevallig Ramanujan? - Heel toevallig wel.
Ik ben John Littlewood. Heel aangenaam. Ik kom je ophalen.
Zullen we samen verder lopen?
Ja, dit is het bedoelde effect.
Laat je niet intimideren.
Grote kennis heeft vaak 'n nederige oorsprong. Kom maar mee.
Zie je die boom daar?
Newton zat er. Die appel viel op z'n hoofd, toen bedacht hij zwaartekracht.
We kijken al even uit naar je komst.
Misdadig. We maken grote kosten voor die Indiërs, en dan?
Het gaat er niet om dat deze Ramjin of zo...
...een Indiër is, we hebben ook Indiase studenten hier.
Hij heeft geen opleiding, dat is schandelijk.
Ramanujan is iets bijzonders. - En waarom precies?
In z'n brief levert hij geen bewijzen.
Geloven we hem op z'n woord?
Nee, geloof 'm op mijn woord.
Verandering, heren.
Dat is iets geweldigs.
Omarm het.
Zie 't als respect dat ze stilvallen.
Is Mr Hardy hier?
Ik popel om 'm te ontmoeten. Hij is vast aardig, dat hij me laat komen.
Heb je 't over de duivel... - Hallo.
Ik ben Hardy.
Welkom op Trinity, Mr Ramanujan.
Spreek ik 't goed uit? - Jazeker. Perfect.
Ik voel me vereerd.
Ik zie er heel erg naar uit...
...om te beginnen met ons werk.
Morgenochtend, tien uur, mijn kantoor.
Ik zie ernaar uit.
Zei ik iets verkeerds? - Maak je geen zorgen.
Ik help je. - Als je gelooft dat hij echt bestaat.
Er gaan geruchten dat Mr Littlewood voortkomt uit de fantasie van Hardy.
Als hij fout zit, is dit de schuldige. - Ramanujan, Bertrand Russell.
Welkom in ons gekkenhuisje.
Kom maar mee.
Ga van het gras af.
Alleen voor stafleden.
Kunt u me wijzen waar New Court is?
Mr Hardy? - Die kant op.
Je hebt iets op je voorhoofd.
Dank u.
Schoenen doen me pijn.
Sorry dat ik laat ben.
U ziet dat u bestaat.
Goed...
Ramanujan, we hebben besloten, voor ieders bestwil, dat je les moet nemen.
Maar ik kom om te publiceren. - Te zijner tijd, hopelijk.
Eerst de bewijzen voor je werk.
Je hoeft je geen zorgen te maken.
Het is 'n kwestie van...
...wennen aan formele methodes voor onze komende samenwerking.
We moeten onze taal delen.
Je kunt niet verwachten dat we Tamil spreken.
Maar u verwacht dat ik Engels spreek.
Juist.
Er is genoeg tijd voor publicaties.
Sorry, maar hoe kan iemand dat weten?
Dit mag niet sterven met mij.
Ik verzeker je: Dat gebeurt niet.
Dank u. Maar ik heb nog meer te delen.
Die brief bevat 'n klein deel van m'n vindingen.
Ik vond zelfs 'n functie...
...die exact het aantal priemgetallen laat zien in 'n infinitesimaal.
Exact?
Voor 'n publicatie moest 't wel iets baanbrekends zijn.
Dit is...
...heel onverwacht.
Hardy, hier ben je 'n leven mee bezig.
Misschien twee levens.
Alarmerend, zo tevreden als je met jezelf lijkt. Zijn 't die schriften?
Je kunt de rest van je leven eraan besteden.
Zonder nog 'n eigen idee te hebben. - Bertie...
Als ik met logica kan bewijzen...
...dat je zo overlijdt, dan is 't erg. Maar m'n verdriet wordt verzacht...
...door het genot van het bewijs.
Het zou kunnen, met Europa in brand...
...en oude lui zoals dat aan het roer.
Je bent boos omdat je bang bent dat hij daar eerder hangt dan jij.
Zou er ooit 'n donker gezicht hangen? Of Fellow worden?
Ramanujan...
Deze kant op.
Kom bij ons zitten.
Welkom in de eetzaal. Chandra Mahalanobis, Andrew Hartley.
Iedereen kent je, maatje.
Je werkt aan priemgetallen, zeggen ze.
Heel bijzonder dat ze je lieten komen.
Een hele eer.
Zijn hier Indiërs? - Een paar.
Jij uit het zuiden, ik uit Calcutta.
Dit moet wel 'n schok geweest zijn.
Je hebt meer gemeen dan je denkt. Zijn vader was onderwijzer.
Niet erg Trinity. Hardy deed 't zelf, daarom waardeert hij jou zo.
Heeft hij 'n vrouw?
Hij is getrouwd met z'n werk, zoals ze zeggen. Dat ben jij nu, denk ik.
Stop. Hij is vegetariër. - Neem me niet kwalijk.
Een aardappel voor u.
Is dit beter? De aardappelen zijn gekookt met dierlijk vet.
Het spijt me. - Geeft niet.
Maar ik moet nu gaan. Tot gauw.
Ramanujan...
Heb je goed gegeten?
Het schapengerecht is prima. - Jazeker.
Heel lekker.
En hoe bevallen jouw vertrekken?
Bevredigend?
Ik wil dat alles goed voor je is.
Dan kunnen we zo productief mogelijk zijn.
Dank u.
Het is heel goed papier.
Nou...
Gebruik 't verstandig.
Dan wens ik je 'n goede nacht.
Goed, welnu...
Jij daar. Volg je dit?
Ja, ik vind 't heel spannend.
Je noteert niets. Heb je 'n bijdrage?
Vooruit maar.
Vooruit.
Krijtje.
Ik had dat bewijs nog niet afgemaakt.
Hoe wist je dit?
Dat weet ik niet.
Ik doe 't gewoon.
Heren, de les is voorbij. Dank voor uw aandacht.
Jij niet.
Bruintje, ik zal je wat zeggen.
Zo'n streek lever je me niet.
Jij hoort hier niet. Zeg dat maar tegen je meester Hardy. Nu eruit.
M'n heilige band.
Dit stoot de kwade geesten af.
Hoe ging 't met Mr Howard?
Het spijt me.
Ik was te enthousiast.
Dat hoor je niet vaak over z'n lessen.
Hoe kende je die stelling?
Dat kwam bij me op.
Waarom verspillen we onze tijd met al die bewijzen?
Ik heb de formules al. - Ik begrijp wat je allemaal beweert.
Maar 't is onduidelijk of je weet hoe je dit bedenkt.
En of ze wel kloppen.
Er zijn details die... - Ze kloppen.
Ik heb belangrijkere ideeën. - Met intuïtie heb je nog geen bewijs.
Met wat bescheidenheid kom je verder.
Waarom willen ze dat we mislukken?
Omdat ik 'n Indiër ben. - Ja, dat is één ding.
Wat ook speelt...
...is waar wij voor staan.
Euler en Jacobi, wie waren dat? - Wiskundigen.
Euler was de productiefste wiskundige van de 18de eeuw.
Ook nadat hij blind werd.
Jacobi kwam, zoals jij, uit het niets. Was bijna zo goed als Euler.
Ik denk dat jij van hun niveau bent.
Wat zij hadden, jij hebt 't ook, was liefde voor vorm. Dat zie ik.
Een vraag.
Waarom doe je dit?
Ik moet 't wel doen.
Ik zie het.
Net als Euler.
Vorm voor de vorm.
Een kunst op zichzelf.
Zoals alle kunst toont 't de waarheid.
De enige waarheid die ik ken, mijn kerk.
En jij...
Mozart had symfonieën z'n hoofd, jij danst met getallen tot het oneindige.
Maar de dans, deze kunst, valt slecht bij hen die ons illusionisten noemen.
Als we gevestigde wiskunde bevragen, mogen we ons echt niet vergissen.
Ik wil dat je colleges volgt. Beledig geen hoogleraren...
...en werk aan je bewijzen. Anders mislukt ons experiment.
Kom mee.
Ik wil je wat laten zien.
Je kunt op veel manieren eer verwerven.
Als Fellow worden gekozen is er maar eentje.
Naar mijn bescheiden mening...
...is 'n nalatenschap...
...hier in de Wren...
...na onze dood...
...het hoogste.
In deze bibliotheek bevinden zich de brieven van Paulus...
...de gedichten van Milton...
...de Bijbel van Morgan...
...maar in mijn optiek, als man van getallen...
...is het pièce de résistance Newton's Principia Mathematica.
Newton staat voor toepasbaarheid, en jouw aantekeningen voor het afgeleide.
Het duurde lang voordat Newton bewezen werd.
Dus is 't onze plicht dit te bewijzen.
En als we dat doen, geloof ik dat op 'n dag...
...op 'n dag...
...deze schriften hier terechtkomen.
Welnu, begrijp je wat er op het spel staat?
Mooi.
Hopelijk zorg je voor jezelf...
...en is Mr Hardy goed voor je.
Iedereen hier is heel trots op je.
Maar ik ben het meest trots.
Elke dag mis ik je.
Ik wacht op de brief waarin je me vraagt om te komen.
Je bent alles voor me.
Ik heb nieuwe reeksen ontdekt. - Ik heb uitgelegd...
...dat ik je bewijzen wil. Dat is de afspraak.
Kijk ernaar, het klopt. - Hoe weet je dat?
Omdat 't beschreven is. - Waar, Ramanujan? Nou?
Neem m'n jas en ga naar huis voordat je bevriest.
Ik heb 'n lange reis afgelegd.
U beloofde dat ik zou publiceren.
Kijk niet zo.
Het is voor z'n eigen bestwil. - Is hij wel zo slim met die kleding?
Waar gaat dat nou over?
Partities.
Nee, wacht.
Dit kun jij zelfs begrijpen.
De P van 4...
...is gelijk aan 5.
Er zijn vijf manieren om te tellen tot 4. 1 plus 1 plus 1 plus 1...
...3 plus 1...
...2 plus 1 plus 1...
...2 plus 2, en 4.
Lijkt redelijk eenvoudig.
Inderdaad, maar als je P tot 100 verhoogt...
...zijn er 204.226 verschillende combinaties.
Majoor MacMahon deed 't handmatig. Duurde weken.
Nu denkt hij 'n formule te hebben uitgewerkt...
...waar getallen in gaan en partities uit komen, als bij toverslag.
En u heeft dit al eerder geprobeerd?
Het wordt als onoplosbaar gezien.
Konijnenholgeheim van het universum. - Tot nu.
Din, Din, Din, Gunga Din.
Neem de divergentiestelling...
...en bereken de flux van F...
...door S hier.
Wat doet hij nou?
Bewijzen. - Bewijzen?
Geef 'm de ruimte, Hardy.
Houd 'm niet kort.
Hij is naar de cricket. Ga achter de paraplu aan.
Ik heb je bewijzen doorgenomen...
...als je ze zo noemt, en heel precies.
Ik heb gemarkeerd wat er ontbreekt en wat fout is.
Er is nog veel meer, maar je kunt beginnen.
Ik ben zo hard voor je, opdat je kunt publiceren.
Publiceer de schriften. Die heeft u al lang.
Graag, maar als ik ze nu publiceer, beland ik in het gekkenhuis.
Ik begrijp niet zoals u begrijpt.
Die stappen van u kan ik niet doen.
Begin maar 's met je best doen. Straks verras je jezelf nog.
Weet u iets wat ik niet weet? - Kennelijk niet. O, nee...
God en ik mogen elkaar niet.
Ik ben klaar voor de regen, maar geen regen. Tot nu.
Ik ben Hardy en zit vanmiddag in de bibliotheek. Nu krijgen we zon.
Ik ben 'n zogeheten atheïst.
Nee, u gelooft wel in God, maar u denkt dat Hij u niet mag.
O, echt?
Luister...
Ik was niet van plan...
...om je dit al te geven, maar ik heb 'n paar van...
...je bewijzen geschreven. Dan kun je zien wat we samen kunnen doen.
Kijk, je bent gepubliceerd.
HOGELIJK SAMENGESTELDE GETALLEN
Met trots delen we in de vreugde...
...dat m'n zoon heeft gepubliceerd bij de London Mathematical Society.
Een society met grote reputatie, hè?
Hoe is dit kleine genie nu echt?
Let maar niet op haar.
Ze is niet trots op z'n prestaties.
We krijgen net bericht. Het is oorlog.
Hier? - In België. De koning komt eraan.
Verdraaide oorlogshitsers.
Bertie vroeg of ik meedeed met z'n democratische bond of zo.
Nu al met oproer bezig?
Ik kreeg vanmorgen 'n brief van het Ministerie van Oorlog.
Ze hebben steun bij ballistiek nodig.
Dan willen ze jou? - Ik heb 't uitgelegd.
Ze zijn dom. Je mist me toch niet.
Ik kom zogezegd voort uit je fantasie. - Dat is niet waar.
Ramanujan is daar ook.
Er is 'n reden voor z'n hekel aan bewijs.
Dat zou niet kunnen stroken met z'n formules.
Hoe bedoel je dat? - Nou...
Ik twijfel over 'n deel van z'n werk.
Wat dacht je? Hij komt uit 'n andere wereld...
...maar hij is niet God. - Wat 'n opluchting.
Dat is hij niet.
Hoe kan Janaki nu komen?
Geen zorgen. Het schijnt met kerst voorbij te zijn.
Zeg tegen 'm dat ik natuurlijk kom.
Hij moet zich geen zorgen maken over de oorlog. Dat is ver weg.
Ik wacht tot hij alles geregeld heeft.
Zeg dat ik van hem houd.
Heel veel.
Dat is alles.
Zet hier maar je teken.
Ik heb je man gekend.
Hij zat altijd in de tempel.
Hij zit er nog steeds. In die nis.
Moeder?
Wil je dit voor hem posten?
Hij moet weten dat ik nog kom met die oorlog.
Laat me je helpen.
Waar zijn de groentes? - Op rantsoen. Het is oorlog.
Er is geen brief voor je. - Kijk nog 'n keer.
Heb ik al gedaan. Je houdt de boel op.
Mammie vergeet te schrijven.
Kijk eens. Die geniale bruine.
Wij moeten vechten, hij tukt in luxe.
Hé, waar ga je naartoe?
Zwart profiteurtje.
Hé, ik heb 't tegen jou.
Dit is ons thuis.
Onthoud dat maar.
Overwinning, koste wat 't kost?
Voor wie is die overwinning?
Het is onvermijdelijk...
...dat mensen die bovenal vrede willen, onpopulair zijn...
...in tijden van oorlog.
Misschien...
...is dat reden te meer dat wij moeten bestaan.
Mr Littlewood geeft ons deze kamers...
...nu hij weggaat voor ballistiek...
...waar hij erg ongeschikt voor is.
Maar blijf van m'n boeken af. - Hij bedoelt z'n whisky.
Bedankt voor jullie komst.
GEEN PACIFISTEN MEETINGS
De brutaliteit.
Wat is de bedoeling hiervan?
Jij leek me verstandig. Het aardige college laat Ramujin toe.
Wat heeft pacifisme nu te maken met Ramanujan?
Vriend Russell verliest z'n leerstoel vanwege pamfletten die hij uitdeelt.
Anderen doen hetzelfde.
Dreig je nu?
Mr Howard wil u duidelijk maken...
...dat u in 'n benarde situatie zit.
Het staat u vrij om de kwestie hogerop aan te kaarten.
Doe ik. Uit principe.
Gevaarlijk woord, met je linkse collegae in Frankrijk.
Je wilde toch verandering, Hardy? Wen jij er nu maar aan.
Van Mr Littlewood.
Hij is zo misplaatst op het slagveld, dat de kogels 'm niet zien als doel.
Verdomme, Littlewood.
Beste Howard.
Vergeef me deze persoonlijke inbreuk.
Ik zit nu in deze godvergeten oorlog.
Ik heb geen idee of ik ooit weer terugkom.
Gelukkig, in tegenstelling tot jou...
...heb ik God om me te troosten.
Ik heb twee puntjes. Het eerste:
Ramanujans werk met priemgetallen...
...is op zich briljant, maar eigenlijk fout.
Het andere punt is minder duidelijk.
Je hebt in Ramanujan niets minder dan 'n wonder.
De man overtreft elke notie van briljantheid die ik ooit heb begrepen.
Vergeet Jacobi. Hij lijkt wel Newton.
Ik geloof dat voor Ramanujan elk positief geheel getal...
...een vriend van hem is.
Daarom heb jij ook een verantwoordelijkheid.
Je moet op 'm letten. Zorg dat z'n werk ertoe doet.
Laat Howard en die lul niet winnen. Je snapt, Hardy: jij moet ook vechten.
Als je maar niet vecht met Ramanujan.
Nou, nu weet je het.
Hij heeft dit voor je achtergelaten. Jouw priemgetallenstelling is fout.
Nee, dat kan niet. - Het is wel interessant.
Als je de schatting naast priemgetal legt, wat komt daar dan uit?
Wordt altijd hoger. - Ook duizend?
Een miljoen?
Een miljard keer triljoen? Ja?
Waar is het bewijs? - Ik heb 't gegeven. Het is bewezen.
Intuïtief lijkt het allemaal logisch, maar na berekening klopt 't niet.
Mr Littlewood heeft gerekend. Dan blijkt...
...dat jouw stelling minder getallen voorspelt, en niet meer.
Jouw stelling is fout.
We kunnen niet meer publiceren tot je me vertrouwt als 't gaat om bewijs.
Met intuïtie kom je niet verder. - Houd op.
Ik kan 't niet langer aanhoren.
Intuïtie?
U zegt 't alsof 't niets is.
Is dat alles voor u? Wat ik ben?
Het spijt me. Begrijp ik iets niet?
U ziet me gewoon nooit.
Laat staan dat u me kent.
U bent 'n man zonder geloof.
Ik zie geen familiefoto's. Wie bent u? - Hoe durf je?
Waag 't niet te oordelen. - U oordeelt, snapt u?
Nee, eerlijk gezegd snap ik 't niet.
Weet u wat ik heb opgegeven om hier te zijn?
Ik heb niets.
Ziet u wel de blauwe plekken in m'n gezicht?
Ik heb 'n vrouw, Mr Hardy.
Eindelijk.
Ramanujan?
Ben jij dat?
Mr Hardy...
Ben je ziek?
Niets ernstigs. - Weet je 't zeker?
Ik ga naar de Wren.
Als je je weg vindt, om de bedden heen, tref je er nog boeken aan.
De bewijzen die je achterliet...
...waren fantastisch. Echt.
Goed, gaan we weer aan het werk?
Morgenochtend?
Mooi.
Ik leef met u mee.
Een fijne knul, de beste van z'n jaar.
Dat waren ze allemaal.
Alle kennis die ze hier opdeden...
...opgeofferd voor 'n paar meter land.
Dat schijnt de prijs voor de overwinning te zijn.
Kom, Bertie.
Ik maak me zorgen om Ramanujan.
Waarom?
Hij lijkt wel niet zichzelf te zijn.
Wat weet jij daar nu van?
Heel weinig, ja.
Hij lijkt ziek, en hij is veranderd.
We hadden vreselijke...
...ruzie kortgeleden over...
...over intuïtie en zo. Hij gaat weg, en komt dan met fantastisch bewijs.
Je krijgt je zin, Harold.
Hoe bedoel je?
Jij en je strengheid hebben 'm gebroken.
Ik zei: Laat 'm maar rennen.
Hij is geen renpaard. - Inderdaad.
Je behandelt 'm weinig als mens...
...dus denk dan maar 's aan een paard, om te beginnen.
Majoor, kan ik u even spreken? - Ik heb geen tijd voor u.
Partities.
Het gaat om Ramanujan.
Het lef.
Die ongeremde arrogantie.
Hij kan 't niet zonder u.
Hij kan 't helemaal niet.
Ik heb gekeken naar je werk over partities.
Ik denk dat je voor een doorbraak staat.
Nu je 'n behoorlijke inzet hebt...
...moet je Majoor MacMahon leren kennen, de baas van Combinatoriek.
En ook een van je meest uitgesproken tegenstanders.
Hij zegt dat partities niet kunnen.
Vooral niet door types zoals jij.
Laat 'm daar hoog op inzetten.
Kom binnen op eigen risico.
Ik heb op je gewacht.
De wortel uit 58.639. Nu.
242. - 242 en wat verder?
0,1549090.
Ja, kinderspel. Test mij eens.
Toe maar.
Zelfde getal in het kwadraat.
3438 miljoen...
...532.000...
...en 321.
Ik heb je. Combinatoriek is mijn vak.
Veredeld dobbelen.
Het gore lef van jullie beiden.
Je faalt op priemgetallen, dan doe je maar partities.
Het kan niet, vooral niet voor jou.
Het kan wel.
En ik ga 't doen.
Nee, ik doe het.
Met de hand. Met langzaam optellen.
Wees gerust, elke formule die jullie bedenken, zal fout blijken te zijn.
Kruip onder de rots waar je zat in India.
Jouw poppenkast is dan ook uit, Hardy.
Welnu, hoe hoog moet ik gaan?
P van 200 is wel genoeg.
Dat kan ik echt.
Daar gaan we dan. P van 200, het moment van de waarheid.
Weet je, ik ben gestationeerd geweest in Madras.
Jij eerst. Wat geeft jouw formule?
3 miljard, 972,998 miljoen.
Goeie god...
Je zit er dichtbij.
Binnen twee procent.
Krijg nu het heen-en-weer.
Majoor MacMahon.
Mag ik aan u voorstellen:
Mr Ramanujan.
Hoe lang al?
Drie weken.
En die koorts?
Langer. - Adem in.
Adem in.
Dit is niet goed.
Vroege symptomen van tuberculose.
Het spijt me.
Je bent 'n broeinest voor besmetting.
Ik vind 't heel erg, Ramanujan.
Hardy mag 't niet weten.
Rennen, rennen...
Een zeppelin.
Hierheen.
Ik word gestraft.
Dat is de koorts.
Heeft hij al geschreven?
Waar ga je naartoe?
Je bent me vergeten.
U had gelijk. Cauchy's stelling werkt.
Dit leidt tot het cirkelconcept. - Bij 2000 is 't minder dan...
...minder dan één procent of zo.
En terwijl N naar oneindig gaat...
...wordt de foutenmarge nul.
Zie je? Je begint in te zien...
...dat er complexe nuances zijn die je eerst nauwelijks zag.
We zijn 'n heel bijzonder team.
Als we partities echt begrijpen, is dat 'n monumentale doorbraak.
Ik heb je genomineerd voor Fellow.
Eet je genoeg?
Er zijn tekorten, maar er is nog goed eten in de eetzaal.
Met mij gaat 't goed.
Het is niks.
Even 'n vraag.
Hoe ervaar je dit allemaal?
Weet ik niet.
Waarom vergader ik, nu ik ontslag heb?
Als je denkt dat die oplichter Fellow wordt, vergis je je.
Je hebt 'm toch niet voorgedragen?
Z'n werk met partities is 't waard.
Jij zei: Laat 'm gaan als 'n paard. Dat heb ik gedaan.
En nu moet ik hem opbeuren.
Je moet van je schuldgevoel af.
Dat zo'n slim persoon zo dom kan zijn.
Inzake het Fellowship van Srinivasa Ramanujan...
...kunnen we nu stemmen.
Sorry dat ik je zo laat lastigval.
Ik moet 't je zeggen.
Ik vind 't heel pijnlijk voor mezelf en het College...
...maar je Fellowship is afgewezen.
Fijn dat u 't even zegt.
U heeft uw best gedaan.
Zuster, zuster...
Zal ik 'm wekken?
Hij komt als hij zover is.
Dokter, deze heer zoekt die Indiase student.
Hij kwam gisteravond binnen.
Last van z'n hoofd, vreselijke koorts.
Hij was hier.
U gaat achteruit.
Misschien hebt u niet lang meer.
U moet uw zaken in orde maken.
Heeft u familie hier?
Iemand?
ONDERGRONDSE
Er is iets gebeurd in Londen.
Bel 'n taxi voor me.
Hij had geluk met de trein.
De bestuurder zag 'm voor de sprong.
Het gevaar zit in z'n longen.
Hij heeft 'n lelijke hoest. - Dat is geen hoest.
Hij heeft vergevorderde tbc.
Is er niets wat we kunnen doen?
Bidden. Hier is 'n wonder nodig.
Mr Hardy...
Sorry voor de overlast die ik veroorzaak.
Je laat me schrikken.
Zelfvoorspellend.
M'n vrouw vergeet me.
Ik heb niemand.
Ik begrijp...
...dat je je zo voelt.
Je had 't moeten zeggen.
Ik had kunnen helpen.
Het had mij ook kunnen overkomen. - Gelukkig is dat niet gebeurd.
Je hebt 't lastig genoeg met Ramanujan.
Ik zal aan jullie denken.
Waar ga je naartoe?
Ik denk dat ik naar Oxford ga.
Ik wacht tot ze me smeken om terug te komen.
Tot ziens, Harold. - Dag, Bertie.
Jammer dat hij Hardy niet meeneemt. Hij draagt niets bij.
Laatst sprak ik MacMahon.
Ramanujan heeft 'n grote doorbraak.
Ja, met partities.
Dat kan niet.
Dat zullen we zien.
Het is ijskoud. Heb je 't warm genoeg?
Ik probeer te slapen bij die warme pijp daar.
Die trein had z'n werk moeten doen.
Ja, je had gereïncarneerd kunnen zijn als duivenkeutel.
Het spijt me dat ik geen betere gewone vriend voor je kon zijn.
Je had er eentje nodig, maar ik ben er niet goed in.
Nooit goed in geweest.
Het leven is voor mij...
...altijd wiskunde geweest.
U wilde weten hoe ik m'n ideeën kreeg.
Mijn God...
...Namagiri...
...ze spreekt me toe...
...en legt formules op m'n tong als ik slaap, soms als ik bid.
Gelooft u me?
Want als u m'n vriend bent, weet u dat het waar is.
Als u echt m'n vriend bent.
Ik geloof in niets zonder bewijs. - Dus ook niet in mij.
Begrijpt u 't niet?
Een vergelijking is betekenisloos, tenzij die Gods gedachte uitdrukt.
Het is beter dat we blijven wat we waren.
Op school zei een van de kapelaans 'n keer:
God bestaat, hij is als 'n vlieger.
Je voelt Hem trekken aan de lijn.
Ik zei: Zonder wind vliegt de vlieger niet.
Ik kan niet in God geloven.
Ik geloof niet in de oeroude Oosterse wijsheid...
...maar ik geloof wel in jou.
Dank u.
Ik wil graag afmaken wat we zijn begonnen.
Mooi.
Ik heb wat berekeningen mee voor als je je beter voelt.
En daarna wil ik naar huis.
Naar huis? - Zodra ik kan.
Of als ik doodga...
...laat me dan thuiskomen. - Je gaat niet dood.
Dit is voor je aangekomen.
Ik laat je even met rust.
Doe wat de dokters vragen, al is dat tegen je natuur.
Ik zal nooit weten waarom je me afwijst.
Eén brief als antwoord op m'n vele brieven was genoeg geweest.
Ik woon nu bij m'n broer, en daar blijf ik.
Deze laatste brief is m'n afscheid.
Wat is er? - Hij is 'n vreselijke patiënt.
Gelooft niet in artsen, en bidt tot Namagiri.
Ik bad ook als u m'n dokter zou zijn, en ik ben atheïst.
Het is mijn schuld.
Ja. Misschien wel.
We zitten nu op 0,004.
Dit mag niet met mij sterven.
Je gaat niet dood.
Als dit klopt...
...dan verander jij alles.
Ik heb het bewijs.
Goeie god.
Het is hem gelukt, echt gelukt.
Nu moet hij Fellow worden. - Wees praktisch. Dat mislukt weer.
Niet als jij erbij helpt.
Het kan ook anders.
Als hij nu...
Als hij nu 'n Royal Fellow wordt... - Een FRS?
Hij is een Indiër.
MacMahon...
Luister eens.
Hij heeft dit echt nodig.
Dit moet naar luitenant Littlewood. - Littlewood? Waar is die?
Mr Hobson, Mr Baker, hier is iemand die u wil spreken over Mr Ramanujan.
Heren...
Trinity wees 'm al eens af.
Ik wil de gelegenheid om voor 'm te pleiten.
Beoordeel hem op z'n prestaties.
Zoals je wilt.
Maar de uitkomst is toch dezelfde.
Wat heb je nu weer aangehaald?
Wat goed dat je komt. - Had 't niet willen missen.
Nu kennen we dit werk op partities...
...en de enorme doorbraak die heeft plaatsgevonden.
Dit alles dankzij 'n man wiens beperkingen bij onze ontmoeting...
...even verbluffend waren als z'n diepgang.
We kunnen verschillend denken over Ramanujans werk...
...en z'n invloed op de wiskunde van de toekomst.
Maar het is duidelijk van diepgaande, onoverwinnelijke originaliteit.
Mr Littlewood zei 'n keer...
...dat elke positief heel getal een vriend van Ramanujan is.
Ik denk dat 't waar is. Hijzelf zei:
Een vergelijking is betekenisloos, tenzij die Gods gedachte uitdrukt.
Ondanks het feit dat alles in mij het tegengestelde vindt...
...heeft hij misschien gelijk.
Is dat niet precies de reden waarom we pleiten voor zuivere wiskunde?
Wij zijn verkenners van 't oneindige, op jacht naar absolute perfectie.
We bedenken geen formules, ze zijn er.
En ze wachten op de slimsten, zoals Ramanujan...
...om gevonden en bewezen te worden.
Dus uiteindelijk...
...word ik gedwongen om te bedenken:
Wie zijn wij...
...om Ramanujan in twijfel te trekken?
Om maar niet te praten over God.
Die oplichter verspilde onze tijd al 's.
Nu haalt Hardy z'n enige steun uit de loopgraven. Het is genoeg...
...met deze Ramujin.
Littlewood is niet de enige. Hij heeft het beste brein van m'n leven...
...en hij heet trouwens Ramanujan.
TELEGRAMMEN
Ik ben Fellow van de Royal Society.
Hij heeft geschreven.
Janaki...
Als je naar 'm toe was gegaan...
...was hij nooit meer teruggekomen.
Ga je echt naar huis?
De oorlog is voorbij. Het is zover.
Als Fellow van de Royal Society...
Ze zijn heel trots op je. - Heb ik aan jou te danken.
Maar ik sta bij jou in het krijt.
Kom op het gras.
Ik ben hier geen Fellow.
Weet je dat wel zeker?
Je bent FRS. Wat zouden ze ervan kunnen zeggen?
Zeg mij na.
Ik, Srinivas Ramanujan...
...ben gekozen tot Fellow aan Trinity College.
Ik...
...Srinivas Ramanujan...
...ben gekozen tot Fellow aan Trinity College.
Sorry, de taxi was verdwaald. Kon 't weten met zo'n nummer.
Wat voor nummer? - Een saai nummer: 1729.
Nee, Hardy. Dat is 'n heel boeiend nummer.
Het kleinste getal dat je kan omzetten in 'n som van twee derdemachten.
Heb je jouw familie bericht?
Alleen haar niet. - Ze kan m'n brief hebben gehad.
Ik ben niet erg thuis in deze zaken...
...maar toch zeg ik dit.
Er is geen bewijs...
...en geen onderliggende wetten die liefdeszaken bepalen.
Daar ben ik zeker van.
Als we elkaar weer zien, heb je misschien ook zo'n zaak.
Ik zal je missen, vriend.
Ik zal jou missen.
Ik wil dat je me schrijft over je nieuwe werk. Elke week.
En kom terug, over 'n jaar.
Dat beloof ik.
EEN JAAR LATER
De middagpost. - Dank je.
Uit India.
Eindelijk.
Komt hij terug?
Het is moeilijk om te verwoorden...
...wat ik verschuldigd ben...
...aan Ramanujan.
Z'n originaliteit was constant 'n bron van inspiratie, vanaf het begin.
En z'n dood...
...is een van de ergste tegenslagen van m'n leven.
Nu zeg ik tegen mezelf als ik depressief ben en moet luisteren...
...naar vermoeiende en opgeblazen mensen:
'Nou, ik heb iets gedaan wat jullie niet konden.
Ik heb samengewerkt met...
...zowel Littlewood...
...als Ramanujan...
...min of meer als hun gelijke.'
Laten we deze nemen.
1729... Wat is daar bijzonder aan?
Dat wist ik eerst ook niet.
In 1976 vonden ze 'n schrift van Ramanujan met formules uit 1919.
Dat wordt vergeleken met de vondst van Beethoven's Tiende.
Bijna een eeuw later worden die formules gebruikt...
...om het gedrag van zwarte gaten te verklaren.
Ramanujans ziekte kwam terug op reis naar India.
Na 'n jaar met z'n vrouw Janaki stierf hij op z'n 32ste.
Naar Indiaas gebruik zou Janaki nooit hertrouwen.
Hardy en Littlewood bleven hun hele leven samenwerken.
De bijzondere resultaten van hun vijfjarige samenwerking...
...hebben generaties van wiskundigen geïnspireerd.
blu-ray rip @ 23.976 fps https://subscene.com